Phone +374 60 46 32 84
RU
70 տարի

ԵՐԵՎԱՆԻ ԵՐԿԱԹՈՒՂԱՅԻՆ ԿԱՅԱՐԱՆԸ 70 ՏԱՐԵԿԱՆ Է

Առաջին անգամ շոգեքարշի շչակը ցրեց Էրիվան քաղաքի նահապետական լռությունը 1902 թվականին։ Քանի որ քաղաքն այն ժամանակ փոքր բնակավայր էր՝ մոտ 30 հազար բնակչությամբ, կառուցվել էր երկաթուղային ոչ մեծ կայարան ներկայիս Արշակունյաց փողոցի հատվածում։ Սակայն հետագա տարիներին, այդ թվում նաև երկաթուղու գործունեության շնորհիվ, Էրիվանը սկսեց բուռն զարգանալ և առավելապես գյուղատնտեսական քաղաքից սկսեց վերածվել արդյունաբերական կենտրոնի։

1920-ական թվականներին, երբ երիտասարդ խորհրդային հանրապետություն ժամանած Ալեքսանդր Թամանյանը սկսեց աշխատել մայրաքաղաքի զարգացման գլխավոր հատակագծի վրա, անհրաժեշտ եղավ էապես վերանայել կայարանի կառուցման ծրագրերը։ Այսպես, որոշվեց ապագա կայարանի կառուցման վայրը տեղափոխել քաղաքի այն հատված, որտեղ հնարավոր էր տեղակայել քաղաքի կարիքները բավարարելու համար բավարար ենթակառուցվածք՝ կայարանի ընդարձակ շենք և շարժակազմերի մանևրման մի քանի գծեր։

Պատմական Երևան 1
Պատմական Երևան 2
Պատմական Երևան 3
Պատմական Երևան 4
Պատմական Երևան 5
Պատմական Երևան 6

Ահա թե ինչպես է նկարագրում ինժեներ Գասպարյանը նախատեսվող աշխատանքները. «Էրիվան կայարանի զարգացումը նախագծելիս հարց է առաջանում. արդյո՞ք պետք է պահպանել կայարանի տեղակայման վայրն այնտեղ, որտեղ այն ներկայում գտնվում է, թե՞ պետք է տեղափոխել նոր վայր։ Էրիվան կայարանի տեղափոխումը նոր վայր ցանկալի կլիներ կայարանը քաղաքի կենտրոնին մոտեցնելու նպատակով, և տեղակայել այն 26 կոմունարների փողոցի մոտակայքում առկա քաղաքային երկաթուղաճյուղի վերջնամասում: Դրան կարելի էր հասնել՝ կայարանը տեղակայելով Զանգի գետի հովտին լայնակի։ Կայարանի այդպիսի տեղակայումը, սակայն, անիրագործելի է՝ հովտի լայնության անբավարարության պատճառով։ Հետևաբար, գոյություն ունեցող գծերի պարկերի պահպանումը բեռների տեղափոխման համար նախկին տեղում անխուսափելի է: Բայց և միայն մեկ՝ ուղևորատար գծերով կայարան քաղաքին ավելի մոտ տեղափոխելը նույնպես հնարավոր չէ»։

Ընդ որում, հենց քաղաքի զարգացման պլանավորումը, որի վրա այդ տարիներին ակտիվորեն աշխատում էր Թամանյանի ղեկավարած հանձնախումբը, պահանջում էր նոր կայարանի գոտու և նոր գծերի շուտափույթ որոշում։ Կայանի զարգացման պլանավորման հետաձգումն ինքնին արգելակում էր քաղաքի զարգացումը։ Քաղաքի արդյունաբերական շրջանները, որտեղ նախատեսվում էր տեղակայել նոր կայարանը, համընթաց կառուցապատվում էին ենթակառուցվածքի և բնակելի ֆոնդի կարիք ունեցող ձեռնարկություններով։

Կայարանի ճարտարապետությունը

Այնուամենայնիվ, Էրիվանի հանգույցի վերակառուցումը երկար տարիներ պահանջեց։ Մի քանի տարի շարունակ Թիֆլիսի (հենց Վրացական ԽՍՀ մայրաքաղաքն էր Անդրկովկասի երկաթուղային կենտրոնը) և Երևանի միջև չէին դադարում հեռագրական հաղորդագրություններն այդ առիթով։ Երկաթգծի ղեկավարությունն առաջարկում էր կայարանի վերակառուցման մասնակի լուծումներ, որոնք անընդունելի էին արագ զարգացող քաղաքի համար։ Սկզբունքորեն, այս հարցին անդրադարձ կատարվեց միայն Հայրենական պատերազմից հետո՝ 1949 թվականին, երբ նոր շենք կառուցելու որոշում կայացվեց, ինչի կապակցությամբ դիմում հղվեց Մոսկվա՝ Հաղորդակության ուղիների նախարարություն, այլ ոչ թե Թբիլիսի: Արդյունքում, 1956 թվականին Երևանն ունեցավ կայարանի նոր, մոնումենտալ շենք՝ տպավորիչ ինժեներական, ճարտարապետական և գեղագիտական լուծումներով: Միջքաղաքային և հեռավոր հաղորդակցության ուղևորների համար նախատեսված ծառայությունների ողջ համալիրը շատ արագ կայարանի շենքը վերածեց Երևանի բնակիչների և հյուրերի գրավչության կենտրոնի՝ ռեստորաններ, սրճարաններ, պահասենյակ, Սասունցի Դավթի արձան, շատրվան և զբոսանքի վայրեր: Կայարանի ճարտարապետությունը յուրահատուկ է խորհրդային մոնումենտալիզմի և հայկական ավանդույթի միաձուլմամբ, այսպես ասած, «ազգային ստալինյան կլասիցիզմի» հազվագյուտ օրինակ: Բացի այդ, շենքն իր մասշտաբայնությամբ հաջողությամբ ներգծված է քաղաքային միջավայրում, հանդես է գալիս որպես տարածքի ճարտարապետական դոմինանտ, կապում է տրանսպորտն ու քաղաքային խորհրդանիշները և գործում է որպես մայրաքաղաքի ուղենիշ: Այդ տարիներին քաղաքացիական ավիացիան այնքան զարգացած չէր, որքան այսօր, և արտաքին աշխարհ տանող դարպասներ էին համարվում հենց երկաթուղային կայարանները: Շատ շուտով կայարանի շենքը դարձավ Հայաստանի խորհրդանիշներից մեկը։ Կայարանը՝ հանրապետության դեմքը։ Նա դիմավորում և ճանապարհում էր հյուրերին, տպավորում իր վեհությամբ, պատկերվում էր մետաղադրամների և թղթադրամների վրա: Աշխարհով մեկ տարածվում էին բացիկներ, որոնց վրա պատկերված էր ճարտարապետ Էդմոն Տիգրանյանի նախագծով կառուցված վեհաշուք շենքը։ Այն պատկանում էր ճարտարապետների այն սերնդին, որոնց համար շենքը ոչ թե սովորական օբյեկտ էր, այլ մշակութային արտահայտչաձև։ Եվ, այնուամենայնիվ, կայարանի շենքն անմիջապես չի ստացել ներկայիս տեսքը։ 50-ականների կեսերին ԽՍՀՄ-ում սկսեցին պայքարել ավելորդությունների դեմ շենքերի կառուցման ժամանակ, ինչի արդյունքում շենքը զրկվեց նախագծային աշտարակից և սայրաձողից։ Տիգրանյանի համարձակ մտահղացումը կյանքի կոչվեց ավելի ուշ, և շենքի ճարտարապետության մեջ հեղինակի բոլոր մտահղացումների իրագործումն այն դարձրեց եզակի, համարձակ, ազգային և ուղղված վեր ու դեպի ապագա: Այսօր կայարանը և Հայաստանի Հանրապետության ողջ երկաթուղային համակարգը կառավարում է «Հարավկովկասյան երկաթուղին», որն ընդգծում է կայարանի շենքի բացառիկ պատմաճարտարապետական նշանակությունը և հպարտորեն ներկայացնում այն հյուրերին ու Երևանի բնակիչներին: